Psikolojik Sağlamlık: Kendini Toparlama

Psikolojik sağlamlık, oldukça zor koşullara rağmen, kişinin bu olumsuz koşulların üstesinden başarıyla gelebilme ve uyum sağlayabilme yeteneğidir. Bir yetenek ve psikolojik bir nitelik olarak tanımlanmakla birlikte psikolojik sağlamlığın, sağlıklı gelişimin sürdürülmesine katkıda bulunma, olumsuz bir durumla karşılaşıldığında o durumla mücadele edebilme gibi birtakım özellikleri vardır.

Kişi ne zaman zorluklarla karşılaşacak olsa, söz konusu zorluklar ile baş edebilmesini mümkün kılan en uygun  kaynakların da hemen yanı başında belirir. Koruyucu nitelikli bu kaynaklar bireysel ya da çevresel faktörler tarafından harekete geçirilebileceği gibi, beliren koruyucu desteğin yeterliliği kişinin daha güvenli bir zeminde kalmasına yardım eder. Böylelikle, birey doğal olarak, daha yüksek bir sağlamlık düzeyine doğru gelişerek, zorluklarla başa çıkmanın kazandırdığı duygusal gücü ve bu güce dayalı sağlıklı başa çıkma becerilerini yükseltir.

Bireysel koruyucu faktörler kısaca şu şekilde ifade edilebilir: benlik saygısı, özgüven, kişisel farkındalık ve kendini kabul etme, yaşam hedeflerinin olması ve gelecek için olumlu beklentiler, iyimserlik ve umut, sosyal yetkinlik, iç denetim odağı, etkili problem çözme becerileri, akademik başarı ve tabi ki sağlık düzeyi.

Dışsal yani çevresel koruyucu faktörler ise: destekleyici anne-baba, iyi aile ilişkileri, akran/arkadaş desteği, etkili sosyal aktiviteler olarak söylenebilir. Bu kısımda asıl önemli olan nokta, bahsedilen koruyucu faktörlerin, mevcut durumdaki olumsuz koşul ya da riski nasıl ve ne ölçüde azalttığı, ortadan kaldırdığı veya önlediğinin tespit edilmesi ve buna göre hareket edilmesidir.

Psikoloji, psikiyatri ve psikolojik danışmanlık alanlarında, insanların bu zor durumların altından kalkabileceklerine ilişkin görüşler, kendini toparlama gücü kavramı üzerinde durur (Terzi, 2016).  Bu kavramı hacıyatmazlara benzetmek mümkün. Aldığı darbe ile sallanan ancak yıkılmadan eski haline dönebilen hacıyatmazlar, yaşadığı olumsuz durumu yıkılmadan atlatabilen insanlar için yakın bir benzetmedir. Psikolojik sağlamlığın sabit bir özellik olmadığı (Luthar, Cicchetti ve Becker, 2000), bireyin psikolojik sağlamlığının zamanla azalabilme ihtimali olduğu gibi artabilme durumu da olabilmektedir (Yılmaz-Irmak, 2004). Bu sebeple psikolojik sağlamlık geliştirilebilen ve öğrenilebilen bir davranış biçimidir (Gürgan, 2006; Masten, 2001).

Uzm. Klinik Psk.

Merve Cansu Çavuş

tr_TRTurkish
tr_TRTurkish